رهبر شهید، دانشبنیان را به حل مسائل کشور گره زد
زمانی که نگاه غالب به دانشبنیان، توسعه چند شرکت فناور و تولید محصولات پیشرفته بود، رهبر شهید افق بزرگتری را ترسیم میکرد؛ افقی که در آن، دانشبنیان باید به متن اقتصاد و زندگی مردم راه پیدا میکرد و در خدمت حل مسائل کشور قرار میگرفت.
آن زمان که در کشور خیلیها نامی از دانشبنیان نشنیده بودند، رهبر انقلاب بر این مفهوم تأکید داشته و ابعاد آن را تبیین میکردند.
نگاه عمیق رهبر شهید انقلاب، به زیستبوم فناوری و دانشبنیانها باعث شد در سالهای اخیر این موضوع مورد توجه بسیاری از مسئولین و فعالان فناور قرار بگیرد.
این اهتمام صرفاً به حمایت از شرکتهای فناور محدود نبود؛ بلکه رهبر شهید با تبیین ابعاد مختلف مفهوم «دانشبنیان»، تلاش کردند این مفهوم را از یک موضوع صرفاً فناورانه به یک راهبرد کلان اقتصادی تبدیل کنند. از همین رو، در منظومه فکری ایشان، «دانشبنیان» تنها به شرکتهای فناور خلاصه نمیشود، بلکه دارای ابعاد گستردهتری است که اقتصاد کشور را نیز دربر میگیرد.
رهبر شهید، دانشبنیان را چگونه تعریف میکرد؟
در منظومه فکری رهبر شهید، مفهوم «دانشبنیان» در دو سطح متفاوت مطرح میشود. سطح نخست، «شرکتها و بنگاههای دانشبنیان» است؛ یعنی شرکتهایی که بر پایه دانش، فناوری و نوآوری شکل گرفتهاند و محصولات یا خدمات خود را با اتکا به پژوهش و فناوری تولید میکنند. در این بخش، تعریف ایشان تفاوت محسوسی با تعاریف رایج علمی و قانونی ندارد.
اما سطح دوم، «اقتصاد دانشبنیان» است که نگاه رهبر شهید به آن گستردهتر و عمیقتر از برداشتهای متداول است. از دیدگاه ایشان، اقتصاد دانشبنیان صرفا به معنای افزایش تعداد شرکتهای فناور نیست؛ بلکه اقتصادی است که در آن دانش، مهمترین سرمایه و موتور حرکت همه بخشهای اقتصادی باشد. به بیان ملموس، در چنین اقتصادی، دانش باید از محیط دانشگاه و آزمایشگاه خارج شود و در کارخانه، مزرعه، صنعت، خدمات و مدیریت کشور نقشآفرینی کند؛ بهگونهای که موجب افزایش بهرهوری، ارتقای کیفیت تولید، خلق ثروت، ایجاد اشتغال و حل مسائل واقعی کشور شود. بنابراین، در این نگاه، شرکتهای دانشبنیان ابزار تحقق اقتصاد دانشبنیان هستند، نه خودِ اقتصاد دانشبنیان.
تأکید مکرر رهبر شهید بر این مفهوم نیز نشاندهنده جایگاه راهبردی آن در اندیشه ایشان است. ایشان طی سالهای ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۱، در سخنرانیها، پیامها و مکتوبات خود بارها به موضوع «دانشبنیان» پرداخته و در مجموع بیش از ۳۳۰۰ کلمه درباره این موضوع بیان کردهاند. این حجم از توجه نشان میدهد که از منظر ایشان، دانشبنیان صرفاً یک اصطلاح فناورانه یا اقتصادی نیست، بلکه راهبردی بنیادین برای پیشرفت کشور، تقویت تولید ملی، افزایش اقتدار اقتصادی و دستیابی به توسعه پایدار به شمار میآید.
وقتی اقتصاد دانشبنیان به ساختار حکمرانی راه یافت
رهبر شهید همواره شرکتهای دانشبنیان را یکی از ارکان تحقق اقتصاد مقاومتی میدانستند و بر نقش آنها در حل مسائل اقتصادی کشور تأکید میکردند. اهمیت این موضوع در منظومه فکری ایشان تا آنجا بود که تشکیل معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری با پیشنهاد ایشان صورت گرفت و در ادامه نیز به پیشنهاد رهبر شهید، عنوان «اقتصاد دانشبنیان» به نام این معاونت افزوده شد؛ موضوعی که نشان میدهد ایشان اقتصاد دانشبنیان را نه یک مفهوم حاشیهای، بلکه راهبردی اساسی برای پیشرفت کشور میدانستند.
چرا صنایع بزرگ باید دانشبنیان شوند؟
رهبر شهید انقلاب اسلامی در ۱۰ بهمنماه سال ۱۴۰۰ در دیدار با تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی فرمودند که چندهزار صنعت دانشبنیان و بنگاه دانشبنیان به وجود آمده؛ آنچه که مورد غفلت قرار گرفته این است که ما صنایع بزرگ خودمان را دانش بنیان کنیم.
این بیان بهخوبی نشان میدهد که از نگاه رهبر شهید، هدف از توسعه شرکتهای دانشبنیان صرفاً افزایش تعداد آنها نبود؛ بلکه مهم آن بود که صنایع بزرگ کشور نیز بر پایه دانش و فناوری متحول شوند و شرکتهای دانشبنیان در خدمت حل مسائل واقعی اقتصاد قرار گیرند. درواقع ایشان دانشبنیانها را از حالت لوکس به حل مسائل کشور رساندند.
این رویکرد در بیانات رهبر شهید نیز بهروشنی قابل مشاهده است؛ ایشان در مقاطع مختلف، از زوایای گوناگون به نقش شرکتهای دانشبنیان در اقتصاد، تولید و توسعه فناوری پرداخته و بر حمایت از محصولات این شرکتها تأکید کردهاند.
از جمله ایشان در یکی از سخنرانیهای خود فرموده بودند: «شرکتهای دانشبنیان یکی از بهترین مظاهر و یکی از موثرترین مولفههای اقتصاد مقاومتی است.»
همچنین در سخنرانی دیگری ایشان عنوان کرده بودند: «این که ما روی علم و فناوری تکیه میکنیم، فقط بخاطر این نیست که بخواهیم نصاب علمی خود را بالا ببریم، پیشرفت علم و فناوری به پیشرفت اقتصاد کمک میکند و بنگاههایی که دانشبنیان هستند، میتوانند به اقتصاد کمک کنند.»
در مورد اهمیت مصرف محصولات دانشبنیان و ترویج آن نیز ایشان توصیههای داشتند. از جمله این که فرموده بودند: «یکی از چیزهایی که این شرکتهای دانشبنیان را میتواند ترویج کند، ترویج محصولات اینها است.»
همچنین در سخنرانی دیگری توصیه کرده بودند: «تولیداتی که محصول شرکتهای دانشبنیان ما است، باید ترویج بشود و یکی از قلمهای عمده ترویج این است که در دستگاههای دولتی جز محصول این شرکتها به کار نرود.»
